شیلاجیت یک فیتوکمپلکس طبیعی برای تقویت عملکرد شناختی
نویسندگان: کارلوس کاراسکو-گایاردو، لئوناردو گوسمان، ریکاردو بی. ماچیونی
چکیده
شیلاجیت مادهای طبیعی است که عمدتاً در رشتهکوههای هیمالیا یافت میشود و طی قرنها بر اثر تجزیه تدریجی برخی گیاهان توسط میکروارگانیسمها شکل گرفته است. این ماده یک مکمل غذایی قوی و بسیار ایمن است که تعادل انرژی بدن را بازمیگرداند و بهطور بالقوه قادر به پیشگیری از چندین بیماری است. پژوهشهای اخیر به کاربردهای پزشکی جالبی در کنترل اختلالات شناختی مرتبط با افزایش سن و نیز تحریک عملکرد شناختی اشاره دارند.
در این میان، اسید فولویک بهعنوان مهمترین ماده فعال، از تجمع خودبهخودی پروتئین تاو جلوگیری میکند و مسیر جدیدی برای مطالعه درمان بیماری آلزایمر باز میکند. در مجموع، شیلاجیت یک فرآورده نوتراسوتیکال (غذادارویی) با فواید اثباتشده برای سلامت انسان است. با توجه به تأثیر مورد انتظار استفاده از شیلاجیت در حوزه پزشکی، بهویژه علوم اعصاب، انجام تحقیقات بیشتر در سطح زیستی پایه و همچنین کارآزماییهای بالینی ضروری است تا نحوه عملکرد مولکولهای آلی شیلاجیت، بهویژه اسید فولویک و عناصر کممقدار، در سطوح مولکولی، سلولی و کل بدن بهتر درک شود.
مقدمه
شیلاجیت که در شمال هند با نامهایی مانند سالاجیت، شیلاجتو، میمیه یا مومییو نیز شناخته میشود، مادهای قهوهای تیره تا سیاهرنگ است که بهصورت پودر یا تراوشی از سنگهای مناطق کوهستانی بلند، بهویژه در هیمالیا (بین هند و نپال) یافت میشود. همچنین در روسیه، تبت، افغانستان و اخیراً در شمال شیلی (با نام شیلاجیت آند) نیز گزارش شده است.
شیلاجیت قرنها در طب آیورودا بهعنوان مادهای جوانکننده و ضدپیری مورد استفاده بوده است. در طب سنتی آیورودا، یک ترکیب «راسایانا» باید دو ویژگی مهم داشته باشد: افزایش توان جسمی و ارتقای سلامت انسان.
منشاء سلاجیت
با توجه به ترکیب منحصربهفرد آن بهعنوان یک فیتوکمپلکس غنی از اسید فولویک، پژوهشگران معتقدند شیلاجیت حاصل تجزیه مواد گیاهی (مانند گونههایی از Euphorbia و Trifolium) طی قرنها است. علاوه بر این، برخی مطالعات نشان دادهاند که موجودات دیگری مانند خزهها و گونههای گیاهی مختلف نیز میتوانند در تشکیل آن نقش داشته باشند.
ترکیب مولکولی شیلاجیت
شیلاجیت عمدتاً از مواد هیومیک تشکیل شده است، از جمله اسید فولویک که حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد ترکیب آن را تشکیل میدهد، بههمراه عناصر کمیاب مانند سلنیوم با خواص ضدپیری.
مواد هیومیک حاصل تجزیه مواد آلی، عمدتاً گیاهی، توسط میکروارگانیسمها هستند و به سه دسته تقسیم میشوند:
* هیومینها (نامحلول در آب)
* اسید هیومیک (محلول در شرایط قلیایی)
* اسید فولویک (محلول در آب در pHهای مختلف و با وزن مولکولی پایین)
اسید فولویک بهخوبی در روده جذب میشود و طی چند ساعت از بدن دفع میگردد. احتمالاً بسیاری از خواص درمانی شیلاجیت بهدلیل وجود همین اسید فولویک است که دارای فعالیت آنتیاکسیدانی قوی و اثرات سیستمیک است.
علاوه بر این، شیلاجیت حاوی ترکیباتی مانند اسیدهای چرب، رزینها، آمینواسیدها، پلیفنولها و سایر ترکیبات زیستی فعال است.
کاربردهای سنتی
شیلاجیت بهعنوان یک ماده مهم در طب آیورودا شناخته میشود و فوایدی مانند افزایش طول عمر، جوانسازی و کند کردن روند پیری به آن نسبت داده شده است.
بهطور سنتی در نپال و شمال هند مصرف میشود و حتی کودکان آن را همراه با شیر در وعده صبحانه مصرف میکنند. گفته میشود قوم شرپا نیز از آن استفاده میکنند و از طول عمر و سلامت بالایی برخوردارند.
کاربردهای سنتی دیگر شامل درمان:
* اختلالات ادراری-تناسلی
* زردی
* مشکلات گوارشی
* صرع و اختلالات عصبی
* برونشیت مزمن
* کمخونی
همچنین بهعنوان تقویتکننده اثر سایر داروها (یوگاواها) شناخته میشود.
تحقیقات جدید
مطالعات پیشبالینی خواص متعددی برای شیلاجیت نشان دادهاند، از جمله:
* ضد زخم معده
* آنتیاکسیدان
* تقویت حافظه و شناخت
* ضد دیابت
* ضد اضطراب
* ضد آلرژی و تنظیمکننده سیستم ایمنی
* ضد التهاب
* ضد درد و ضد قارچ
* محافظت در ارتفاعات بالا
* محافظت عصبی در برابر اختلالات شناختی
با این حال، هنوز مطالعات بالینی گسترده و سیستماتیک در انسان محدود است.
خطرات احتمالی
مصرف شیلاجیت تصفیهنشده میتواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است حاوی:
* سموم قارچی
* فلزات سنگین
* رادیکالهای آزاد
برخی مطالعات نشان دادهاند که محصولات آیورودایی فروختهشده (بهویژه اینترنتی) ممکن است حاوی سرب، جیوه یا آرسنیک باشند. مواردی از مسمومیت با سرب نیز گزارش شده است. بنابراین استفاده از فرآوردههای خالص و استاندارد ضروری است.
بحث
با وجود جایگاه مهم شیلاجیت در فرهنگ شرق، تحقیقات آن بیشتر به همان مناطق محدود مانده است. برای درک بهتر مکانیسمهای اثر آن، لازم است تحقیقات دقیقتری در سطح جهانی و در سطوح مولکولی و سلولی انجام شود.
نتیجهگیری
شیلاجیت یک مکمل غذایی قوی و نسبتاً ایمن است که میتواند در پیشگیری از برخی بیماریها نقش داشته باشد. مهمترین کاربرد پزشکی آن احتمالاً در بهبود عملکرد شناختی و پیشگیری از بیماری آلزایمر است.
با این حال، برای درک دقیق نحوه عملکرد ترکیبات فعال آن، به مطالعات پایه و کارآزماییهای بالینی گستردهتری نیاز است.
منبع
www.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2012/674142
شیلاجیت, سلاجیت, اسید فولویک, فیتوکمپلکس, هیومیک, آنتیاکسیدان, ضد التهاب